Świadectwa kwalifikacyjne SEP: kto ich potrzebuje i na jak długo

W branży mówi się o „uprawnieniach SEP” albo „G1, G2, G3”. Formalnie są to świadectwa kwalifikacyjne wydawane przez komisje kwalifikacyjne na podstawie Prawa energetycznego. Wymóg bywa kojarzony wyłącznie z elektrykami, tymczasem obejmuje także urządzenia cieplne i gazowe.

Podstawa prawna

Osoby zajmujące się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji określonych w przepisach wykonawczych są obowiązane posiadać kwalifikacje potwierdzone świadectwem wydanym przez komisje kwalifikacyjne (art. 54 ust. 1 Prawa energetycznego). Zabrania się zatrudniania przy samodzielnej eksploatacji takich urządzeń osób bez tych kwalifikacji (ust. 2).

Pracodawca może dopuścić do prac eksploatacyjnych pod nadzorem osoby uprawnionej osoby bez świadectw w czterech przypadkach wymienionych w ust. 2, m.in. w celu przygotowania zawodowego, dla uczniów szkół kształcących w odpowiednim zawodzie oraz przy specjalistycznych pracach serwisowych.

Ważność: pięć lat

Świadectwa kwalifikacyjne wydane osobom zajmującym się eksploatacją urządzeń, instalacji lub sieci tracą ważność po upływie 5 lat od dnia ich wydania (art. 54 ust. 1aa). Rozporządzenie przewiduje, że świadectwo wydaje komisja w ciągu 14 dni od pozytywnego egzaminu (§ 13). Termin ważności jest wpisywany na świadectwie.

Co to znaczy „eksploatacja”

Rozporządzenie z 2022 r. wymienia rodzaje prac i stanowisk, dla których świadectwo jest wymagane:

• eksploatacja: obsługa, konserwacja, remont, naprawa, montaż lub demontaż oraz czynności kontrolno-pomiarowe,
• dozór: kierowanie pracami eksploatacyjnymi lub nadzór nad eksploatacją (§ 4 ust. 1).

Montaż i demontaż potrzebne do instalowania lub odinstalowywania i przyłączania lub odłączania urządzeń, instalacji i sieci są więc objęte definicją (§ 4 ust. 2 pkt 4). Instalator, który tylko montuje, nie jest automatycznie poza zakresem przepisu.

Trzy grupy w załączniku

Załącznik nr 1 dzieli urządzenia na grupy:

1. Grupa 1: urządzenia, instalacje i sieci elektroenergetyczne. Między innymi urządzenia i instalacje o napięciu do 1 kV, urządzenia elektrotermiczne, zespoły prądotwórcze powyżej 50 kW oraz urządzenia umożliwiające magazynowanie energii elektrycznej i jej wprowadzanie do sieci o mocy powyżej 10 kW.
2. Grupa 2: urządzenia cieplne i inne energetyczne. Między innymi kotły o mocy powyżej 50 kW, sieci i instalacje cieplne o przesyle ciepła powyżej 50 kW, urządzenia wentylacji, klimatyzacji i chłodnicze o mocy powyżej 50 kW oraz urządzenia umożliwiające przechowywanie ciepła lub chłodu o mocy powyżej 10 kW.
3. Grupa 3: urządzenia, instalacje i sieci gazowe. Między innymi sieci gazowe o ciśnieniu do 0,5 MPa, urządzenia i instalacje gazowe o ciśnieniu do 5 kPa, urządzenia i instalacje gazowe o ciśnieniu powyżej 5 kPa oraz przemysłowe odbiorniki paliw gazowych o mocy powyżej 50 kW.

W dokumentach wnioskowych podaje się numer grupy i właściwy punkt z tej grupy (przypis do załącznika nr 1).

Wyjątki dla małych mocy: tylko dla obsługi

Rozporządzenie wskazuje, że świadectwo jest wymagane do czynności związanych z eksploatacją z wyjątkiem czynności związanych z obsługą:

• urządzeń elektrycznych o napięciu znamionowym do 1 kV i mocy znamionowej do 20 kW, jeśli w dokumentacji urządzenia określono zasady jego obsługi,
• urządzeń lub instalacji cieplnych o mocy zainstalowanej do 50 kW (§ 5).

Wyjątek dotyczy więc obsługi (czyli użytkowania zgodnie z dokumentacją), nie montażu, naprawy czy czynności kontrolno-pomiarowych. Zakres wymagań dla konkretnej pracy i urządzenia trzeba ocenić na podstawie załącznika i § 4–5; w razie wątpliwości warto zapytać komisję kwalifikacyjną, która wydaje świadectwa.

Egzamin i koszt

Sprawdzenie kwalifikacji przeprowadza komisja kwalifikacyjna w formie egzaminu ustnego z wiedzy teoretycznej i praktycznej (art. 54 ust. 2c Prawa energetycznego, § 10 rozporządzenia). Egzamin przeprowadza się na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie kwalifikacji albo na wniosek pracodawcy zatrudniającego tę osobę (§ 7 ust. 1). Opłata wynosi 10% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu złożenia wniosku (§ 14 ust. 1).

Kwalifikacje nabyte w innym państwie UE, Szwajcarii lub EFTA może uznać Prezes URE (art. 54 ust. 2b).

Lista kontrolna dla właściciela firmy

1. Zrób zestawienie: kto w firmie wykonuje prace przy urządzeniach z załącznika i w której grupie.
2. Zapisz w ewidencji daty wydania i wygaśnięcia świadectw (pięć lat od wydania).
3. Planuj egzamin odnowieniowy z wyprzedzeniem, bo po upływie pięciu lat świadectwo traci ważność.
4. Wpisz do umów z podwykonawcami, że mają wymagane świadectwa dla odpowiednich grup.