Rękojmia i gwarancja po montażu: za co odpowiada instalator

Klient zgłasza po roku, że instalacja szumi, grzejnik nie nagrzewa się równomiernie albo pompa ciepła wypada z pracy. Na pytanie, kto i na jakiej podstawie musi to naprawić, odpowiadają dwa różne reżimy: rękojmia (wynika z ustawy) i gwarancja (wynika z oświadczenia gwaranta). Często mylone, mają inne źródło, inne terminy i innego dłużnika.

Rękojmia: odpowiedzialność z mocy prawa

Przy umowie o dzieło i umowie o roboty budowlane do odpowiedzialności za wady stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży (art. 638 § 1 oraz art. 656 § 1). Wykonawca odpowiada wobec zamawiającego za wady wykonanej pracy niezależnie od tego, czy cokolwiek obiecał. Odpowiedzialność jest wyłączona, jeśli wada powstała z przyczyny tkwiącej w materiale dostarczonym przez zamawiającego (art. 638 § 1).

Wada polega na niezgodności z umową, a ustawa podaje przykłady, między innymi brak właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel oznaczony w umowie albo wynikający z okoliczności, brak właściwości, o których wykonawca zapewniał, oraz wydanie w stanie niezupełnym (art. 556¹ § 1). Przy sprzedaży urządzenia z montażem istotny jest § 3: rzecz ma wadę także w razie nieprawidłowego zamontowania i uruchomienia, jeśli czynności te wykonał sprzedawca lub osoba, za którą sprzedawca ponosi odpowiedzialność.

Terminy

Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat, a gdy chodzi o wady nieruchomości, przed upływem pięciu lat od dnia wydania rzeczy (art. 568 § 1). Ustawa nie wylicza, które prace instalacyjne to „wady nieruchomości”, więc klient, którego instalacja jest wbudowana w budynek, może powoływać się na termin dłuższy. Dlatego w umowie warto opisać, od kiedy liczy się termin (data odbioru) i jak dokumentuje się wydanie.

Roszczenie o usunięcie wady lub wymianę przedawnia się z upływem roku od stwierdzenia wady; gdy kupującym jest konsument, bieg przedawnienia nie może zakończyć się przed upływem terminów z § 1 (art. 568 § 2). Ukrycie wady podstępnie wyłącza skutek upływu terminu (art. 568 § 6).

Uprawnienia klienta

• Usunięcie wady lub wymiana w rozsądnym czasie i bez nadmiernych niedogodności (art. 561).
• Obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy, chyba że wykonawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności wymieni rzecz lub usunie wadę; ograniczenie to nie obowiązuje, gdy rzecz była już wymieniana lub naprawiana albo gdy wykonawca nie spełnił obowiązku (art. 560 § 1). Od umowy nie można odstąpić z powodu wady nieistotnej (art. 560 § 4).
• Demontaż i ponowny montaż. Jeśli wadliwa rzecz została zamontowana, kupujący może żądać demontażu i ponownego zamontowania po wymianie lub naprawie; gdy sprzedawca tego nie zrobi, kupujący może to zrobić na jego koszt i ryzyko (art. 561¹ § 1). Sprzedawca może odmówić, jeśli koszt tych czynności przewyższa cenę rzeczy (§ 2).

Domniemanie wobec konsumenta

Jeśli kupującym jest konsument, a wada została stwierdzona przed upływem roku od wydania, domniemywa się, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego (art. 556²). Oznacza to, że w pierwszym roku to wykonawca musi wykazać, że wada powstała później.

Przepisy o konsumencie stosuje się też do osoby fizycznej zawierającej umowę związaną z jej działalnością gospodarczą, gdy z treści umowy wynika, że nie ma ona dla tej osoby charakteru zawodowego (art. 556⁴). Klient prowadzący jednoosobową firmę, który zleca montaż w domu, może więc korzystać z tych przepisów, z jednym wyjątkiem: zakaz ograniczania rękojmi wobec konsumenta (art. 558 § 1 zdanie drugie) go nie obejmuje.

Czy można ograniczyć rękojmię?

Strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć, ale jeśli kupującym jest konsument, ograniczenie lub wyłączenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych (art. 558 § 1). Wobec firmy zapisy ograniczające rękojmię są więc możliwe, wobec konsumenta tylko wyjątkowo. W żadnym przypadku nie działają, gdy wykonawca podstępnie zataił wadę (art. 558 § 2).

Między przedsiębiorcami obowiązuje dodatkowo rygor: kupujący traci uprawnienia z rękojmi, jeśli nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił niezwłocznie sprzedawcy o wadzie (art. 563 § 1). Wystarczy wysłać zawiadomienie przed upływem terminu (§ 2). Utrata uprawnień nie następuje, jeśli sprzedawca wiedział o wadzie albo zapewnił, że wady nie ma (art. 564).

Gwarancja: dobrowolne zobowiązanie

Gwarancja powstaje przez oświadczenie gwarancyjne, które określa obowiązki gwaranta i uprawnienia kupującego; może zostać złożone także w reklamie (art. 577 § 1). Gwarantem bywa producent urządzenia, ale także wykonawca, jeśli sam udziela gwarancji na wykonaną pracę. Do gwarancji na dzieło stosuje się odpowiednio przepisy o gwarancji przy sprzedaży (art. 638 § 2).

Istotne zasady:

• Jeśli nie zastrzeżono innego terminu, termin gwarancji wynosi dwa lata od wydania rzeczy (art. 577 § 4).
• Gwarant wykonuje obowiązki w terminie z oświadczenia, a gdy go nie określono, niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu 14 dni od dostarczenia rzeczy (art. 580 § 2).
• Po wymianie lub istotnej naprawie termin gwarancji biegnie od nowa (art. 581 § 1).
• Jeśli w gwarancji nie zastrzeżono inaczej, obejmuje ona tylko wady powstałe z przyczyn tkwiących w rzeczy (art. 578).

Rękojmia i gwarancja nie wykluczają się

Kupujący może wykonywać uprawnienia z rękojmi niezależnie od uprawnień z gwarancji, a skorzystanie z gwarancji nie wpływa na odpowiedzialność sprzedawcy z rękojmi (art. 579 § 1–2). Gwarancja producenta na kocioł nie zwalnia więc wykonawcy z odpowiedzialności za wady montażu. Gdy klient korzysta z gwarancji, bieg terminu do wykonania uprawnień z rękojmi ulega zawieszeniu od zawiadomienia o wadzie (art. 579 § 3).

Co zapisać w dokumentach

1. W protokole odbioru wpisz datę wydania: od niej liczą się terminy.
2. Rozdziel w ofercie lub umowie gwarancję wykonawcy od gwarancji producenta urządzenia i podaj, kto jest gwarantem.
3. Jeśli udzielasz własnej gwarancji, opisz zakres, termin, sposób zgłoszenia i termin reakcji.
4. Zachowuj dokumentację zgłoszeń (data, treść, odpowiedź), bo od zawiadomienia liczą się terminy.